معلومات محیط زیستی هرات - افغانستان
 

ساحات سبز شهری  جز ارزش های شهر سازی و اجتماعی شهروندان

         شهر بدون وجود فضای سبز مفهومی ندارد؛ شهر ها به عنوان مرکز فعالیت و زندگی انسان ها غرض پایداری باید با ساختار و کارکردی سبز و درخت شانی همراه باشد. نقش فضاهای سبز شهری به عنوان جزء ضروری و لایفنک پیکره یگانه شهر ها در متابویولیزم آنها نقش اساسی را دارا می باشد که کمبود آنها می توانند اختلالات جدی در حیات شهر به وجود آورد.

     اگر به ادوار تاریخ این سر زمین نظر اندازی شود؛ همیشه مردم و دولتمردان، سال نو را با نهال شانی و سر سبزی محیط ماحول و شهر ها (بر علاوه ساحات زراعتی  و باغداری) تجلیل می نمودند  که با تراکم نفوس در شهر ها و استفادۀ بی رویه از بته ها و جنگلات در اطراف، کمبود آکسیجن در مناطق مسکونی، شیوع امراض مختلفه در جامعه  و انکشاف صنعت، شهر نشینان اهمیت نهال شانی و درختکاری را زیادتر محسوس نمودند.

      امروز شهر های پر نفوس کشور ما مانند: کابل، هرات، بلخ ، قندهار و غیره که با انواع آلودگی های محیط زیستی دست و پنجه می دهند که نیاز شدیدتر به نهال شانی و استفاده از هوا صاف و پاک ناشی از تولید آکسیجن هوا دارند. شهروندان رفتن به تفریحگاه ها و نشستن به زیر سایۀ درختی برای خود و اولاد های این جامعه مفید و آرام بخش می دانند؛ از این رو امروزبر نقش حساس و تعیین کننده طراحی و پلان گذاری شهری در جهت حفظ ارتباط و محیط های شهری با فضای سبز و طبیعت تاکید می شود.

     اصطلاح فضای سبز ، به وسیله برخی از دست اندر کاران برای مفهوم پوشش نباتی شهر ها به کار گرفته شده است. از نظر دانشمندان:  منطقۀ سبز را برای بیان پوشش سبز شهر ، تغیر اقلیم و زیبا سازی شهر ها به کار میگیرد یا به عبارۀ دیگر آن بخش از فضای سبز که در محدوده شهر طراحی و بنا شده، فضای سبز شهری نامیده می شود. فضای نسبتا بزرگ ، متشکل از درختان با ساخت جنگلی در خور شرایط زیست محیطی حاکم بر شهرمی باشد.

        فضاهای سبز در قدم اول به فضاهای سبز و سطوح سبز ، در مرحله  بعد به شهری و غیرشهری تقسیم می شوند. تفاوت فضاهای سبز و سطوح سبز از نظر ایکولوژیکی در این است که سطوح سبز (  مثلا زمین سپورتی چمنکاری شده ) نمیتواند مانند فضای سبز شبه جنگلی درکاهش آلودگی صوتی موثر باشد.و یا به نحو مطلوبی سبب کاهش درجۀ حرارت شود. بر اساس این تقسیم بندی ، فضاها و سطوحی که با کاربری فضای سبز در شهر ها ارتباط پیدا می کند. فضای سبز عمومی و سرک ها و سطوح سبز عمومی، جاده ها و چمنهای سپورتی را شامل می شود. فضای سبز عمومی واحد بازدهی اجتماعی می باشد و برای عموم مردم برای گذراندن اوقات فراغت، مطالعه و تفریح قابل استفاده است و معمولا پارک نامیده می شود. در واقع فضای سبز عمومی (اجتماعی) شامل فضای سبز عمومی مجهز به خدمات و تسهیلات می گردد. فضای سبز نیمه عمومی دارای بازدهی ایکولوژیکی هستند اما تعداد استفاده کنندگان آنها محدود است. محوطه های باز ادارات،  قطعات نظامی، شفاخانه ها ، نمونه هایی از این فضا ها می باشد. فضاهای سبز سرک ها ،درختکاری حد فاصل مسیرهای پیاده رو و سواره رو و همچنین فضاهای میادین و یا زمین های پیرامون شاهراه ها و جاده ها شامل می شود که عمدتاً جنبه زیبایی شناختی دارد و تا حدی نیز واحد بازدهی ایکولوژیکی می باشند.به طور عموم می توان گفت: بخش قابل توجهی از فضای سبز در طرح های شهری را فضای سبز عمومی تشکیل می دهد که به دلیل بازدهی اجتماعی و ایکولوزیکی به طور همزمان از اهمیت بالاتری برخوردار است.

        این فضاها هم از دیدگاه تأمین نیاز های زیست محیطی شهرنشینان و هم از نظر تأمین فضاهای فراغتی و بستر ارتباط و تعامل اجتماعی آن جایگاهی در خور اهمیت دارد. در اینجا به مهمترین کارکرد های فضاهای سبز در شهر ها اشاره می شود:

1. تفریحی : پارک ها با طراحی  و نما های بکر و  زیبای خویش، بهترین محل برای آرامش و رفع خستگی هستند. تفریحی پارک ها  و فضای سبز جایگزین بخشی از نیازتفریحی خانواده روابط همسایگی و محلی ، بازار و ... شده است.

2.  صحت و سلامتی : پارک ها و فضای سبز را می توان در جملۀ مراکز  تامین کننده نیاز صحی جان و روح انسان داشته باشد.

3. روابط اجتماعی : پارکها زمینه ساز روابطی هستند که با توجه به نیاز های اقشار مختلف اجتماعی شکل میگیرد و دوام می یابد.

4. تعلیمی و آموزشی : بازی و سرگرمی در تعلیم و آموزش جسم و ذهن کودکان سهم موثری دارد. پارکها هرچند وسایل بازی اندکی دارند ، زمینه کسب مهارت و خلاقیت را برای کودکان فراهم می سازند.

5. عرضۀ کالا : به رغم اینکه پارکها جایگاه گردش و آرامش هستند به دلیل حضور گسترده مردم در آنها جای مناسب و پررونقی برای عرضه کالاهای مختلف مورد نیاز سیاحین هستند.

       از نظر استفاده فضای سبز را به چهار گروپ تقسیم می نمایند:

1. فضای سبز عمومی : اینها فضاهای سبز شهری و پارکها هستند که عملکرد های اجتماعی دارند. این فضاها برای عموم مردم در گذران اوقات فراغت تفریح گردهمایی های اجتماعی و فرهنگی مورد استفاده قرار می گیرد.

2. فضای سبز نیمه : این فضاها نسبت به فضاهای عمومی محدودترند. مانند محیط بیرونی شفاخانه ها ، مکاتب، مدارس، ماحول میادین سپورتی، مساجد، پوهنتون ها، ادارات دولتی و امثال آن.

3. فضای سبز معابر و جاده ها : از جمله فضاهای سبز شهری اند که به طور معمول درختکاری حاشیه باریکی از حد فاصل پیاده رو و سواره را تشکیل می دهد.

4. فضای سبز خصوصی : شامل کلیه فضاها از جمله باغچه ها و باغهای موجود در شهر است که استفاده آن محدود به مالکان آن می باشد.

    به همین منظور امروز در شهر ها فضای سبز را در کسب عاید، آرامش ساکنین، محلات مطالعه، کاهش امراض، تاثیرات مثبت در سلامت جسمی و بدنی افراد، افزایش بهره وری از ساحات محدود و نیاز نا محدود مردم،  حل چالش ها و تنگناهای افراد ازطریق تبادل افکار، مشورت های دوستانه و ... ، تاثیر بر روی رفتار انسان ها و پویایی ذهنی و رفتاری آنها، ماندن افراد در وضعیت های فیزیکی و روحی مناسب از طریق حضور مستمر در فضاهای سبز مثل نرمش، ورزش و ... در این فضاها اهمیت خاص دارد و به همین منظور است که هر مالک خانه، شفاخانه، مارکت، دکان، ورکشاپ، فابریکه و سایر اصناف و کسبه ها همراه با شاروالی ها، ادارات زراعت و به صورت عموم تمام افراد جامعه در غرس،آبیاری و حفظ و مراقبت فضای سبز شهری مکلفیت دارند  و این رسم و فرهنگی از پدراکان و نیاکان ماست که باید به فرزندان و نسل های بعدی خویش به ارمغان گذاشت که مطمئنأ شما از جملۀ پیشگامان این حفظ ارزش های فرهنگی ما می باشند.

انجینیر وکیل احمد بارک

کارشناس امور محیط زیستی ( هرات)

[ ] [ 13 ] [ انجنیر وکیل احمد بارک ]

آسیب پذیری جامعه از اثر خشک سالی نیاز به تدابیر دارد

     همان طوریکه میدانید آب مایه حیات و فراوان‌ترین ماده‌ي مرکب بر روی سطح کره زمین است. آب بیش از سه‌چهارم سطح کره زمین را پوشانده‌است. ۹۷٫۲فیصد از آب‌ های موجود در این سیاره در اوقیانوس‌ها و دریا ها ذخیره شده‌اند، لیکن تنها حدود ۸/۲فیصد از آب ‌های موجود قابل نوشیدن است.

     متآسفانه با کمبودآب و خشكسالي بلاياي طبيعي بروز و خسارات زيادي به زندگي انسان و ایكوسيستم‌ هاي طبيعي وارد مي‌شود؛ این پدیده به ‌عنوان يك ناهنجاري اقليمي، يكي از مخربترين پديده‌هاي آب و هوايي محسوب مي‌گردد و تقريباً در همه مناطق اقليمی افغانستان ‌ديده مي‌شود که اکثراً در افغانستان باعث مهاجرت ها و بیجا شدن های جبری می گردد و مناطق که اقلام تولیدی از ناحیۀ محصولات حیوانی و نباتی را به صحرا ها و ریگزار ها مبدل می سازد؛ افغانستان در كمربند خشك و نيمه خشك دنيا هيچ منطقه‌اي از كشور از اين پديده در امان نيست و به نسبت موقعيت طبيعي خود تأثيرات اين پديده مخرب را تجربه می‌نمايد. لذا بروز خشكسالي‌هاي شديد و گسترده در كشور آسيب‌هاي بسياري را هر ساله بر پيكره اقتصادي بخشي از كشور تحميل می كند. فرسايش خاکی، رشد سريع نفوس، تأمين مواد غذائي از طريق افزايش نياز به محصولات زراعتی و مشخصاً گسترش سطح زير كشت را به همراه داشته است. به عبارتي نياز امروزي جوامع بشري، فشار بر انواع منابع طبيعي تجديد شونده و عدم استفاده از ریزرف ها و ذخایر طبیعی  به حدي زياد نموده است که از دامنه بردباري آن تجاوز کرده و بعضاً زمينه‌هاي سير قهقرايي را به وجود آورده است. از طرفي  از اوائل دهۀ پنجاه بدین سو و با تجاوز و مداخلۀ خارجی ها و در گیری های مسلحانه در افغانستان، فرسايش خاك و پيامدهاي ناشي از آن مانعي اساسي در برابرترقی و انکشاف  جامعه بشري تلقي شده است. تقلیل کميت و کيفيت محصولات زراعتی، تخريب علفچر ها، کاهش توليد محصولات جنگلی به خصوص پسته و جلغوزه، نابودي کول ها و هامون ها، ناپايداري دامنه­ها، سيل‌هاي مخرب بهاری،  خشک شدن و تخریب کاریز ها و سایر منابع آب­هاي زيرزميني، آسيب­‌هاي جبران­‌ناپذير زيست محيطي و در نهايت فقر اقتصادي و عدم ثبات اجتماعي   را  به بار آورده است.

لازم است تا در قسمت کاهش آسیب پذیری دولت تمام تدابیر را روی دست گرفته تا از مهاجرت ها، فقدان مواد غذائی و کم آبی کاسته شود.

نویسنده: انجنیر وکیل احمد بارک (کارشناس امور محیط زیستی)

[ ] [ 19 ] [ انجنیر وکیل احمد بارک ]

محیط زیست داخل ساختمان ها در زمستان

از اینکه ثبات درجة حرارت بخشی از انجنیری محیط زیستی خانه ها و ساختمان ها است، بهتر خواهد بود تا در حین اعمار تعمیرات برای کاهش گرما و سرمای شدید و جلوگیری از آلودگی های صوتی و نوری، در تمام فصول سال آن را مد نظر داشت.

برای تنظیم حرارت و رطوبت خانه ها باید روشنایی، جلوگیری بیش از حد شعاع آفتاب و سایر اشعه ها و نیاز تسخین را محاسبه کرد تا از تهدیدات ویروس ها، باکتریا ها و دود گاز ها در امان باشد.

سنجش های فزیکی درجة حرارت از طریق ایجاد طبقات عایق( کاهش در مصرف سوخت و تقویة اقتصاد محیط زیستی) به روش های میخانیکی صورت می گیرد؛ این طبقات عایق که متشکل از عناصر پوششی و عناصر تکمیل کننده می باشد، همراه با مواد اصلی یک ساختمان در حفاظت و ثبات درجة حرارت(دخول و خروج هوای شدید سرد بیرونی و گرمای داخلی) خانه ها و تعمیرات موثر است.

طبقات عایق به صورت عموم از مواد پلسترین، فایبر، پلی اورتان و امثال آن در وسط دیوار های ساختمان ها ایجاد می گردد، همچنان در حین نصب کلکین ها از مواد کیمیاوی بی رنگ و یا کم رنگ و ایجاد خلای هوایی در وسط شیشه ها به حیث جدار محافظوی استفاده می شود.( هوای داخل خلا قطع گردد تا از بروز پوپنک ها جلوگیری شود)

این همه فعالیت ها منجر به کاهش مصرف تسخین، جلوگیری از فرار حرارت، کاهش آلودگی های میحط زیستی و گاز های گلخانه یی و بهبود صحت ساکنین تعمیرات می گردد. بهتر است تا روش های جدید را حین اعمار ساختمان و بعد از آن مد نظر گرفت.

نویسنده: انجنیر وکیل احمد(کارشناس امور محیط زیستی)

[ ] [ 17 ] [ انجنیر وکیل احمد بارک ]

شما و محیط زیست
لطفاً موقف خویش را دریابید!

[ ] [ 15 ] [ انجنیر وکیل احمد بارک ]

منشأ آلودگی های شهری در زمستان

 تحقیقات مراکز محیط زیستی نشان می دهد که برای مقابله با تغییرات جوی توسط تولید سوخت های زیستی بیشتر می تواند یک نوع آلودگی هوا را که کمتر شناخته شده، افزایش دهد.        
 
رشد درخت برای تولید سوخت چوبی گزینه پاک تری نسبت به نفت و زغال سنگ است. سوخت نفتی و زغال سنگی نوعی ماده کیماوی در هوا آزاد می کند که وقتی با سایر آلاینده ها ترکیب می شوند می تواند به کاهش زمین های زراعتی منتهی شود.          
     نوع آلودگی تولید شده توسط سوختهای زیستی که کمتر شناخته شده، تا سال 2020 در اروپا می تواند در هر سال موجب 1400 مرگ پیش از موعد شود و 7.1 میلیارد دالر هزینه در بر دارد.          

    درخت های سپیدار، اکالیپتوس و یا بید منابع تجدید پذیر سوخت چوبی است که همزمان با رشد خود سطح بالایی از ماده کیماوی ایزوپرن تولید می کند که وقتی با سایر آلاینده ها در نور آفتاب ترکیب می شود، اوزون سمی شکل می گیرد. تولید گسترده سوخت زیستی در تأثیرات کوچک اما مهمی بر میزان مرگ و میر انسانها و زمینها زراعتی خواهد داشت.
    
زرع برای تولید سوختهای زیستی در مراکز دور از نقاط آلوده می تواند به محدود کردن تشکیل اوزون کمک کند و انجینری جنتیکی می تواند برای کاهش انتشار ایزوپرنها مورد استفاده قرار گیرند.              
        مهمترین هدف روی آوردن به سوختهای زیست کاهش انتشار کاربن دای اکساید ناشی از سوختهای عضوی است که بر اساس مطالعات سازمان ملل طی قرن جاری زیان آور تر خواهند شد.

   و اما در کشور ما؛  افغانستان کشوریست عقب مانده که نفوس شهری آن به شکل متراکم زیست غیر پلانی دارند؛ این کشور تا کنون از تطبیق ماسترپلان شهری ناتوان بوده و ارائه خدمات شهری آن اندک و ناپایدار است.

کابل پایتخت افغانستان بیش از هر شهر دیگر به مشکلات تراکم نفوس، محلات مسکونی غیر پلان شده و بدون سیستم تهویه مواجه است؛ این شهر هنوز از هوای نامناسب بنابر موجودیت دود موتر ها و سایر سیستم های سوخت کسبه ها رنج می بُرد. شهروندان کابل در طول سال از مضرات هوای شهری به امراض و بیماری های گوناگون مبتلا می شوند. با آغاز فصل زمستان، اولین خرید سوخت سیستم گرمای مردم کابل چوب بلوط و ارچه(قطع بی رویه ی جنگلات به خصوص مناطق شرقی و جنوبی) می باشد. در پهلوی چوب، مردم کابل از زغال سنگ پلخمری و سمنگان نیز استفاده زیاد می نمایند و هنوز هم در برخی از خانه های کابل بخاری های نفت موجود است و کمتر سیستم گرمای برقی ثابت و گازی در کابل دیده می شود.

تأثیرات سوخت زمستان بالای ساکنین شهر کابل و سایر ولایات، همانا آلودگی محیط زیستی در داخل خانه ها و هوای شهری می باشد که دود های تولیدی شامل کاربن دای اکساید و کاربن مونو اکساید به شکل عمودی و افقی پخش می شود. این طبقات کاربن دار در لایه ی تروپوسفر مدار زمین، تجمع نموده و تغییرات آب و هوا را سبب می گردد که در ساحه افغانستان حدوداً 6 کیلومتر ضخامت دارد؛ چون شهر کابل و برخی مناطق دیگر کشور دارای ساحات مرتفع و کوهی اند، بناً پخش افقی گازات آلوده کننده کم است و این سبب افزایش آلودگی محل یا شهر مربوطه می گردد.

آلودگی ناشی از موانع کوهی سبب می شود که انرژی آفتاب کمتر به سطح زمین برسد و این عمل سبب افزایش سرما می گردد، از سوی دیگر ابر های بلند نیز در ازدیاد سرما و کاهش انرژی آفتاب تأثیر مستقیم دارد. همچنان طبقات دود در روز های آفتابی و ابری(بدون باران و برف) سبب بلند بردن سطح آلودگی شهری می گردد و تا جای که باعث نفس تنگی ها، کاهش دوران نورمال خون و بی اشتهائی در کهن سالان، اطفال و مادران حامله می شود که منشأ این آلودگی ها، ساکنان شهر و عدم مدیریت شهری می باشد که نیاز به توجه و دقت دارد.

با پرداختن به نکات زیر می توان به کاهش آلودگی هوا کمک نمود:

  • ایجاد مدیریت تنظیم سیستم سوخت از طریق ادارة حفاظت محیط زیست؛

  • زمینه سازی دولت برای تسهیلات سیستم تهویه از چوب و زغال سنگ به گاز و برق؛

  • توسعة سیستم گرما از طریق مرکز گرمی ها در بلاک های رسمی و معیاری(البته سوخت مرکزگرمی ها هم نباید از تیل خام باشد)؛

  • آگاهی مردم از پیامد های محیط زیستی و صحتب شری ناشی از سوخت های غییر معیاری از نگاه صحی و اقتصادی؛

  • منع قرارداد های چوب در مکان های که امکانات بدیل میسر شده می تواند؛

  • تغییر سیستم سوخت در ساحات پلان شده شهری به طور تدریجی؛

  • ایجاد طرح دورنمایی برای حل معضلة کاهش آلودگی شهری به خصوص در شهر های کلان

توقع می رود تا دست اندرکاران در این روند کاهش دهی، مردم را یاری رسانند تا صحت بشری و حفظ محیط زیست شهر ها به خصوص کابل بهبود یابد و مردم بتوانند به زندگی عادی خویش ادامه دهند.

نویسنده: انجنیر وکیل احمد بارک(کارشناس محیط زیستی)

[ ] [ 9 ] [ انجنیر وکیل احمد بارک ]
........ مطالب قدیمی‌تر >>

.: Weblog Themes By Mihan Skin :.

درباره وبلاگ

این ویبلاگ از انجنیر وکیل احمد بارک معلومات پیرامون محیط زیست در هرات و سایر ولایات افغانستان میباشد (شماره تماس: 0799346312)
امکانات وب