معلومات محیط زیستی هرات - افغانستان
 

افغانستان و تغییرات اقلیمی در جستجوی راهکارها

انجنیر وکیل احمد بارک- کارشناس امور محیط‌زیستی

   تغییرات اقلیم می‌تواند طی چند سال آینده موجب حوادث طبیعی، کمبود آب شیرین، بلند بردن سطح اقیانوس‌ها، شدت طوفان‌ها، کاهش محصولات زراعتی و غذایی در سطح جهان گردد که این مساله نیاز به اقدام پیشگیرانه در اتخاذ تدابیر برای نفوس در حال افزایش دنیا دارد.

ایجاد تغییرات که در درجه حرارت نورمال اتمسفر طوری طبیعی و یا از اثر دخالت انسان صورت می‌گیرد، به نام تغییر اقلیم یاد می‌شود؛ فعالیت انسان عامل اصلی تغییر اقلیم در جهان است؛ سوختاندن مواد عضوی (زغال‌سنگ، چوب و نفت) و محو فرش نباتی، غلظت گازهای گلخانه‌ای (Co2 کاربن دای‌اکساید -‍CCl3F کلورو فلور کاربن -CCL2F2 کلورو فلورو کاربن- ‍CH4 میتان -NO2 اسید نایتروجن) را در اتموسفیر بالا برده باعث افزایش درجه حرارت می‌شود.
کارشناسان محیط‌‌زیست بارها پیرامون پیامد تغییرات اقلیمی‌سلامت بشر اخطار داده‌اند. در صورت ادامه روند کنونی و ناکامی‌ در تغییر شرایط نامطلوب، مهاجرت‌ها، تلفات انسانی، تخریبات منابع طبیعی و انسانی و قحطی دامن‌گیر بسیاری از مناطق جهان خواهد شد. اما تحقیقات اخیر دو کارشناس مسایل اقلیمی‌ از امریکا سبب نگرانی فراوانی شده است.
کارشناسان مسایل جوی برای تحقیق خود، دست به بررسی و تحلیل ۲۳ مدل آب و هوایی زده‌اند. شورای اقلیمی‌سازمان ملل متحد این مدل‌ها را به‌عنوان پایه‌ای برای پیش‌بینی درجه حرارت فصل تابستان از سال ۲۰۵۰ تا ۲۰۹۰ به کار گرفته‌اند.
بررسی جدید محققین، انطباق کاربردی این پیش‌بینی‌ها بر وضعیت زندگی و تامین معیشت نفوس جهان است. نتایج اعلام‌شده بسیار نگران‌کننده‌اند. تنها در مناطق استوایی و نیمه‌استوایی، افزایش گرمای زمین سبب نابودی حداقل چهل درصد از محصولات زراعتی به‌خصوص برنج وجواری خواهد شد. این کاهش همزمان با افزایش نفوس در این مناطق رخ می‌دهد. محققین اعتراف می‌کنند که در بررسی‌های خود حتا کمبود فزاینده آب را نیز منظور نکرده‌اند.
مناطقی استوایی تا مدار ۳۵ درجه شمالی و جنوبی، از این تغییرات جوی به شدت آسیب خواهند دید. این پهنه در قاره امریکا، دربرگیرنده جنوب ایالات متحده تا شمال ارژانتین، در آسیا شامل هندوستان، مناطق جنوبی چین و بخشی از استرالیا است. تمام قاره افریقا نیز از تغییرات آب‌وهوایی لطمه خواهد دید. در این مناطق، فقیرترین کشورهای جهان قرار دارند. رشد نفوس در این مناطق افزایشی انفجاری را نشان می‌دهد. نفوس جهان تا پایان سده کنونی، دو برابر خواهد شد.
عواقب: تغییرات در ترکیب اتموسفیر (تغییر درجه حرارت، بارندگی، سطح اقیانوس‌ها، حوادث شدید طبیعی و جنبه‌های دیگر اقلیمی).
در نتیجه خرابی صحت، فرورفتن خشکه در آب، دگرگونی جریان آب، تغییر در وضع جنگلات و ساحات طبیعی، خطر به زراعت و تهیه مواد غذایی فراهم می‌آید.
درجه حرارت در سده گذشته ۰٫۳ – ۰٫۶ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته، ممکن است در سده آینده به اندازه ۵٫۸ الی ۱٫۴ درجه سانتی‌گراد بلند رود.
در این صورت کشورهایی که ارتفاع آن‌ها از سطح بحر خیلی بلند نیست، ممکن تحت تهدید قرار گیرند (سطح بحر در قرن گذشته به اندازه ۱۰ – ۲۵ سانتی‌متر بلند رفته و در قرن آینده ممکن ۱۰ – ۹۰ سانتی‌متر دیگر نیز بلند رود.
غرض کاهش تغیر اقلیمی، افغانستان نیز باید سهم خویش را در راستای فعالیت‌های موثر محیط‌زیستی و کاهش آسیب‌پذیری‌های حوادث طبیعی انجام دهد تا خود و محیط ماحول خویش را از تهدیدهای طبیعی و مداخلات انسانی به دور نگهدارد؛ به همین منظور و براساس توافقات بین‌المللی به‌خصوص پروتوکول کیوتو، افغانستان چانس دارد که به ترتیب آتی از میکانیزم انکشاف پاک مستفید گردد:
• جلب سرمایه اضافی برای پروژه‌هایی که نشر گازات مخرب آن‌ها محدود باشد؛
• دستیابی به انتقال تکنالوژی؛
• کنترول از تورید گازات مخرب CFCs از راه‌های قانونی و قاچاقی؛
• تشویق سرمایه‌گذاری ایکه اهداف انکشاف پایه‌دار را برآورده سازد.
زیرا افغانستان که یک کشور محاط به خشکه است نیز از بحران‌ها بی‌نصیب نخواهد شد. این کشور در اثر جنگ‌ها و خودسری‌های سه دهه گذشته آسیب‌های فراوان دیده است که از جمله منابع طبیعی (محافظ و تقویه‌کننده زندگی سالم برای همه ساکنین این سرزمین) نیز دستخوش و حتا تخریب ایکوسیستم گردیده است که علایم آن عبارتند:
– نسبت استفاده مزید از منابع طبیعی؛
– سطح آب به اندازه ۱۵-۵ درصد پایین افتاده است؛
– ۳۰ درصد ساحه کشور تحت فرسایش خاک قرار دارد؛
– ۳ درصد ساحه کشور تحت تهدید نمکی شدن قرار دارد؛
– محدودیت نفوذ آب (ازدیاد خطر سیلاب)؛
– مملو شدن مسامات خاک ذریعه هوا (محدودیت نمو)؛
– حرکت ذرات خاک (آلودگی هوا)؛
– تزیید تبخیر فزیکی (ایجاد چاک‌های زمین).
با مشاهده به اطراف و اکناف کشور در می‌یابیم که ارقام و تحلیل‌های فوق نشان می‌دهد: که جنگلات و علفچرهای آن از بین رفته و زمین‌های زراعتی به ساحات صنعتی و مسکونی مبدل شده است. خشک‌سالی‌های متواتر، کمبود منابع غذایی، پایین آمدن سطح ذخیره آبی، عدم گسترش زمین‌های زراعتی و بدتر از آن تبدیل قصدی جنگلات، علفچرها، زمین‌های زراعتی و فارم‌های تحقیقی به محلات شهری و یا پارک‌های تزئینی موجب تغییرات اقلیمی ‌منطقوی شده و تلفات و خسارات متواتر از ناحیه سیلاب‌ها، خشک‌سالی‌ها و توسعه امراض نباتی، حیوانی و انسانی به بار آورده است.
برای جلوگیری از تخریب ایکوسیستم طبیعی، تغییرات اقلیمی ‌سریع و افزایش درجه حرارت لازم است تا افغانستان تدابیری در زمینه‌های ذیل داشته باشد:
• ایجاد فرهنگ استفاده از منابع انرژی قابل تجدید؛
• بهبود فعالیت‌های زراعتی و علفچرداری و بهبود روش‌های حفاظتی (نبات، خاک و آب)؛
• استفاده از روش‌های همه‌جانبه برای تنظیم و اداره آب و زمین؛
• حفاظت و توسعه فرش‌های نباتی؛
• تطبیق روش اجتماعی به‌منظور تخفیف و جلوگیری از توسعه صحرا.
با تجارب تلخ اقلیمی‌ اوایل سال روان تاکنون در ولایات شمالی و غربی کشور، در می‌یابیم که به اثر تغیرات اقلیمی ‌برف‌باری عادی و به موقع کم‌تر بوده و برعکس برف‌باری و باران‌های بی‌موقع و ذوب شدن پیش از وقت برف‌ها و یخچال‌های کوه‌ها، تلفات صد‌ها انسان به اثر لغزش زمین و سیلاب‌ها، مهاجرت افراد از دهات به طرف شهرها، ریزش ژاله و از بین رفتن حاصلات به‌خصوص میوه‌جات که قلم عمده صادراتی و عایداتی ما را تشکیل می‌دهد، تخریب هزاران جریب زمین زراعتی، تلف شدن هزاران راس و فرد مواشی، شیوع امراض و بالاخره میلیون‌ها افغانی خسارات مالی به مردم و تاسیسات عامه از جمله خسارات تغیرات اقلیمی‌ بوده که در صورت عدم توجه به زراعت و منابع طبیعی این سرزمین، تداوم فعالیت صنایع گازدار، استعمال متواتر و غیرمعیاری از گازات CFCs، استعمال بیش از حد تیل‌های بی‌کیفیت و توسعه تورید و استفاده از موترهای خورد و استهلاک شده در کشور و در مجموع عدم تحقق فعالیت‌های منظم و پلانیزه شده در جهت حراست از محیط‌زیست سالم که منشا آن علاوه از کمبود بودجه، ضعف مدیریت کلی در تحقق برنامه‌های محیط‌زیستی سراسری کشور می‌باشد. این‌جا پرسشی به میان می‌آید که افغانستان برای تغیرات اقلیمی‌ چی راهکاری دارد؟
لازم است تا وزارت‌های زراعت، آب و انرژی، انکشاف شهری و سایر نهاد‌های دولتی پلان‌های موثر توسعه فضای سبز، کاهش آلودگی‌ها، ذخیره آب و مبارزه با انواع حوادث و غصب ملکیت‌های عامه به‌خصوص جنگلات و علفچرها را در پیش گرفته و اداره ملی حفاظت محیط‌زیست افغانستان راهکار‌ها و پالیسی خردمندانه خویش را برای بهبود محیط‌زیست سالم به کار برد تا از خطرات احتمالی در حال و آینده این سر زمین بکاهد؛ در غیر آن مردم در آینده به کمبود آب و مواد غذایی با درجه حرارت طاق‌فرسا دچار خواهند شد.

[ ] [ 13 ] [ انجنیر وکیل احمد بارک ]

ساحات سبز شهری  جز ارزش های شهر سازی و اجتماعی شهروندان

         شهر بدون وجود فضای سبز مفهومی ندارد؛ شهر ها به عنوان مرکز فعالیت و زندگی انسان ها غرض پایداری باید با ساختار و کارکردی سبز و درخت شانی همراه باشد. نقش فضاهای سبز شهری به عنوان جزء ضروری و لایفنک پیکره یگانه شهر ها در متابویولیزم آنها نقش اساسی را دارا می باشد که کمبود آنها می توانند اختلالات جدی در حیات شهر به وجود آورد.

     اگر به ادوار تاریخ این سر زمین نظر اندازی شود؛ همیشه مردم و دولتمردان، سال نو را با نهال شانی و سر سبزی محیط ماحول و شهر ها (بر علاوه ساحات زراعتی  و باغداری) تجلیل می نمودند  که با تراکم نفوس در شهر ها و استفادۀ بی رویه از بته ها و جنگلات در اطراف، کمبود آکسیجن در مناطق مسکونی، شیوع امراض مختلفه در جامعه  و انکشاف صنعت، شهر نشینان اهمیت نهال شانی و درختکاری را زیادتر محسوس نمودند.

      امروز شهر های پر نفوس کشور ما مانند: کابل، هرات، بلخ ، قندهار و غیره که با انواع آلودگی های محیط زیستی دست و پنجه می دهند که نیاز شدیدتر به نهال شانی و استفاده از هوا صاف و پاک ناشی از تولید آکسیجن هوا دارند. شهروندان رفتن به تفریحگاه ها و نشستن به زیر سایۀ درختی برای خود و اولاد های این جامعه مفید و آرام بخش می دانند؛ از این رو امروزبر نقش حساس و تعیین کننده طراحی و پلان گذاری شهری در جهت حفظ ارتباط و محیط های شهری با فضای سبز و طبیعت تاکید می شود.

     اصطلاح فضای سبز ، به وسیله برخی از دست اندر کاران برای مفهوم پوشش نباتی شهر ها به کار گرفته شده است. از نظر دانشمندان:  منطقۀ سبز را برای بیان پوشش سبز شهر ، تغیر اقلیم و زیبا سازی شهر ها به کار میگیرد یا به عبارۀ دیگر آن بخش از فضای سبز که در محدوده شهر طراحی و بنا شده، فضای سبز شهری نامیده می شود. فضای نسبتا بزرگ ، متشکل از درختان با ساخت جنگلی در خور شرایط زیست محیطی حاکم بر شهرمی باشد.

        فضاهای سبز در قدم اول به فضاهای سبز و سطوح سبز ، در مرحله  بعد به شهری و غیرشهری تقسیم می شوند. تفاوت فضاهای سبز و سطوح سبز از نظر ایکولوژیکی در این است که سطوح سبز (  مثلا زمین سپورتی چمنکاری شده ) نمیتواند مانند فضای سبز شبه جنگلی درکاهش آلودگی صوتی موثر باشد.و یا به نحو مطلوبی سبب کاهش درجۀ حرارت شود. بر اساس این تقسیم بندی ، فضاها و سطوحی که با کاربری فضای سبز در شهر ها ارتباط پیدا می کند. فضای سبز عمومی و سرک ها و سطوح سبز عمومی، جاده ها و چمنهای سپورتی را شامل می شود. فضای سبز عمومی واحد بازدهی اجتماعی می باشد و برای عموم مردم برای گذراندن اوقات فراغت، مطالعه و تفریح قابل استفاده است و معمولا پارک نامیده می شود. در واقع فضای سبز عمومی (اجتماعی) شامل فضای سبز عمومی مجهز به خدمات و تسهیلات می گردد. فضای سبز نیمه عمومی دارای بازدهی ایکولوژیکی هستند اما تعداد استفاده کنندگان آنها محدود است. محوطه های باز ادارات،  قطعات نظامی، شفاخانه ها ، نمونه هایی از این فضا ها می باشد. فضاهای سبز سرک ها ،درختکاری حد فاصل مسیرهای پیاده رو و سواره رو و همچنین فضاهای میادین و یا زمین های پیرامون شاهراه ها و جاده ها شامل می شود که عمدتاً جنبه زیبایی شناختی دارد و تا حدی نیز واحد بازدهی ایکولوژیکی می باشند.به طور عموم می توان گفت: بخش قابل توجهی از فضای سبز در طرح های شهری را فضای سبز عمومی تشکیل می دهد که به دلیل بازدهی اجتماعی و ایکولوزیکی به طور همزمان از اهمیت بالاتری برخوردار است.

        این فضاها هم از دیدگاه تأمین نیاز های زیست محیطی شهرنشینان و هم از نظر تأمین فضاهای فراغتی و بستر ارتباط و تعامل اجتماعی آن جایگاهی در خور اهمیت دارد. در اینجا به مهمترین کارکرد های فضاهای سبز در شهر ها اشاره می شود:

1. تفریحی : پارک ها با طراحی  و نما های بکر و  زیبای خویش، بهترین محل برای آرامش و رفع خستگی هستند. تفریحی پارک ها  و فضای سبز جایگزین بخشی از نیازتفریحی خانواده روابط همسایگی و محلی ، بازار و ... شده است.

2.  صحت و سلامتی : پارک ها و فضای سبز را می توان در جملۀ مراکز  تامین کننده نیاز صحی جان و روح انسان داشته باشد.

3. روابط اجتماعی : پارکها زمینه ساز روابطی هستند که با توجه به نیاز های اقشار مختلف اجتماعی شکل میگیرد و دوام می یابد.

4. تعلیمی و آموزشی : بازی و سرگرمی در تعلیم و آموزش جسم و ذهن کودکان سهم موثری دارد. پارکها هرچند وسایل بازی اندکی دارند ، زمینه کسب مهارت و خلاقیت را برای کودکان فراهم می سازند.

5. عرضۀ کالا : به رغم اینکه پارکها جایگاه گردش و آرامش هستند به دلیل حضور گسترده مردم در آنها جای مناسب و پررونقی برای عرضه کالاهای مختلف مورد نیاز سیاحین هستند.

       از نظر استفاده فضای سبز را به چهار گروپ تقسیم می نمایند:

1. فضای سبز عمومی : اینها فضاهای سبز شهری و پارکها هستند که عملکرد های اجتماعی دارند. این فضاها برای عموم مردم در گذران اوقات فراغت تفریح گردهمایی های اجتماعی و فرهنگی مورد استفاده قرار می گیرد.

2. فضای سبز نیمه : این فضاها نسبت به فضاهای عمومی محدودترند. مانند محیط بیرونی شفاخانه ها ، مکاتب، مدارس، ماحول میادین سپورتی، مساجد، پوهنتون ها، ادارات دولتی و امثال آن.

3. فضای سبز معابر و جاده ها : از جمله فضاهای سبز شهری اند که به طور معمول درختکاری حاشیه باریکی از حد فاصل پیاده رو و سواره را تشکیل می دهد.

4. فضای سبز خصوصی : شامل کلیه فضاها از جمله باغچه ها و باغهای موجود در شهر است که استفاده آن محدود به مالکان آن می باشد.

    به همین منظور امروز در شهر ها فضای سبز را در کسب عاید، آرامش ساکنین، محلات مطالعه، کاهش امراض، تاثیرات مثبت در سلامت جسمی و بدنی افراد، افزایش بهره وری از ساحات محدود و نیاز نا محدود مردم،  حل چالش ها و تنگناهای افراد ازطریق تبادل افکار، مشورت های دوستانه و ... ، تاثیر بر روی رفتار انسان ها و پویایی ذهنی و رفتاری آنها، ماندن افراد در وضعیت های فیزیکی و روحی مناسب از طریق حضور مستمر در فضاهای سبز مثل نرمش، ورزش و ... در این فضاها اهمیت خاص دارد و به همین منظور است که هر مالک خانه، شفاخانه، مارکت، دکان، ورکشاپ، فابریکه و سایر اصناف و کسبه ها همراه با شاروالی ها، ادارات زراعت و به صورت عموم تمام افراد جامعه در غرس،آبیاری و حفظ و مراقبت فضای سبز شهری مکلفیت دارند  و این رسم و فرهنگی از پدراکان و نیاکان ماست که باید به فرزندان و نسل های بعدی خویش به ارمغان گذاشت که مطمئنأ شما از جملۀ پیشگامان این حفظ ارزش های فرهنگی ما می باشند.

انجینیر وکیل احمد بارک

کارشناس امور محیط زیستی ( هرات)

[ ] [ 13 ] [ انجنیر وکیل احمد بارک ]

آسیب پذیری جامعه از اثر خشک سالی نیاز به تدابیر دارد

     همان طوریکه میدانید آب مایه حیات و فراوان‌ترین ماده‌ي مرکب بر روی سطح کره زمین است. آب بیش از سه‌چهارم سطح کره زمین را پوشانده‌است. ۹۷٫۲فیصد از آب‌ های موجود در این سیاره در اوقیانوس‌ها و دریا ها ذخیره شده‌اند، لیکن تنها حدود ۸/۲فیصد از آب ‌های موجود قابل نوشیدن است.

     متآسفانه با کمبودآب و خشكسالي بلاياي طبيعي بروز و خسارات زيادي به زندگي انسان و ایكوسيستم‌ هاي طبيعي وارد مي‌شود؛ این پدیده به ‌عنوان يك ناهنجاري اقليمي، يكي از مخربترين پديده‌هاي آب و هوايي محسوب مي‌گردد و تقريباً در همه مناطق اقليمی افغانستان ‌ديده مي‌شود که اکثراً در افغانستان باعث مهاجرت ها و بیجا شدن های جبری می گردد و مناطق که اقلام تولیدی از ناحیۀ محصولات حیوانی و نباتی را به صحرا ها و ریگزار ها مبدل می سازد؛ افغانستان در كمربند خشك و نيمه خشك دنيا هيچ منطقه‌اي از كشور از اين پديده در امان نيست و به نسبت موقعيت طبيعي خود تأثيرات اين پديده مخرب را تجربه می‌نمايد. لذا بروز خشكسالي‌هاي شديد و گسترده در كشور آسيب‌هاي بسياري را هر ساله بر پيكره اقتصادي بخشي از كشور تحميل می كند. فرسايش خاکی، رشد سريع نفوس، تأمين مواد غذائي از طريق افزايش نياز به محصولات زراعتی و مشخصاً گسترش سطح زير كشت را به همراه داشته است. به عبارتي نياز امروزي جوامع بشري، فشار بر انواع منابع طبيعي تجديد شونده و عدم استفاده از ریزرف ها و ذخایر طبیعی  به حدي زياد نموده است که از دامنه بردباري آن تجاوز کرده و بعضاً زمينه‌هاي سير قهقرايي را به وجود آورده است. از طرفي  از اوائل دهۀ پنجاه بدین سو و با تجاوز و مداخلۀ خارجی ها و در گیری های مسلحانه در افغانستان، فرسايش خاك و پيامدهاي ناشي از آن مانعي اساسي در برابرترقی و انکشاف  جامعه بشري تلقي شده است. تقلیل کميت و کيفيت محصولات زراعتی، تخريب علفچر ها، کاهش توليد محصولات جنگلی به خصوص پسته و جلغوزه، نابودي کول ها و هامون ها، ناپايداري دامنه­ها، سيل‌هاي مخرب بهاری،  خشک شدن و تخریب کاریز ها و سایر منابع آب­هاي زيرزميني، آسيب­‌هاي جبران­‌ناپذير زيست محيطي و در نهايت فقر اقتصادي و عدم ثبات اجتماعي   را  به بار آورده است.

لازم است تا در قسمت کاهش آسیب پذیری دولت تمام تدابیر را روی دست گرفته تا از مهاجرت ها، فقدان مواد غذائی و کم آبی کاسته شود.

نویسنده: انجنیر وکیل احمد بارک (کارشناس امور محیط زیستی)

[ ] [ 19 ] [ انجنیر وکیل احمد بارک ]

محیط زیست داخل ساختمان ها در زمستان

از اینکه ثبات درجة حرارت بخشی از انجنیری محیط زیستی خانه ها و ساختمان ها است، بهتر خواهد بود تا در حین اعمار تعمیرات برای کاهش گرما و سرمای شدید و جلوگیری از آلودگی های صوتی و نوری، در تمام فصول سال آن را مد نظر داشت.

برای تنظیم حرارت و رطوبت خانه ها باید روشنایی، جلوگیری بیش از حد شعاع آفتاب و سایر اشعه ها و نیاز تسخین را محاسبه کرد تا از تهدیدات ویروس ها، باکتریا ها و دود گاز ها در امان باشد.

سنجش های فزیکی درجة حرارت از طریق ایجاد طبقات عایق( کاهش در مصرف سوخت و تقویة اقتصاد محیط زیستی) به روش های میخانیکی صورت می گیرد؛ این طبقات عایق که متشکل از عناصر پوششی و عناصر تکمیل کننده می باشد، همراه با مواد اصلی یک ساختمان در حفاظت و ثبات درجة حرارت(دخول و خروج هوای شدید سرد بیرونی و گرمای داخلی) خانه ها و تعمیرات موثر است.

طبقات عایق به صورت عموم از مواد پلسترین، فایبر، پلی اورتان و امثال آن در وسط دیوار های ساختمان ها ایجاد می گردد، همچنان در حین نصب کلکین ها از مواد کیمیاوی بی رنگ و یا کم رنگ و ایجاد خلای هوایی در وسط شیشه ها به حیث جدار محافظوی استفاده می شود.( هوای داخل خلا قطع گردد تا از بروز پوپنک ها جلوگیری شود)

این همه فعالیت ها منجر به کاهش مصرف تسخین، جلوگیری از فرار حرارت، کاهش آلودگی های میحط زیستی و گاز های گلخانه یی و بهبود صحت ساکنین تعمیرات می گردد. بهتر است تا روش های جدید را حین اعمار ساختمان و بعد از آن مد نظر گرفت.

نویسنده: انجنیر وکیل احمد(کارشناس امور محیط زیستی)

[ ] [ 17 ] [ انجنیر وکیل احمد بارک ]

شما و محیط زیست
لطفاً موقف خویش را دریابید!

[ ] [ 15 ] [ انجنیر وکیل احمد بارک ]
........ مطالب قدیمی‌تر >>

.: Weblog Themes By Mihan Skin :.

درباره وبلاگ

این ویبلاگ از انجنیر وکیل احمد بارک معلومات پیرامون محیط زیست در هرات و سایر ولایات افغانستان میباشد (شماره تماس: 0799346312)
امکانات وب