پایداری ایکوسیستم و صنعت توریزم در جهت تقویه انکشاف ملی
نویسنده: انجینیر وکیل احمد بارک (کارشناس امور محیط زیستی)
سرطان 1398 هـ ش
چکیده:
توریزم یا سیاحت در بحث فعالیتهای اقتصادی عصر حاضر، نقش مهمی در انکشاف ملی و پایدارمنابع طبیعی ایفا میکند؛. این صنعت از طریق ترکیب همزمان منابع داخلی و خارجی، منافع اجتماعی، اقتصادی، محیط زیست و امورفرهنگی زیادی را برای نقاط مختلف به همراه دارد. صنعت توریزم امروز در سراسر جهان در گرو ه منابع طبیعی و لذت بردن از زندگی در محول طبیعت دست ناخوردۀ بشر می شمارند و ادارات مربوطه تلاش دارند تا ساحات که ارزش ایکوسیستم طبیعی بلندی داشته باشد و یا ارزش های معنوی فرهنگی از تمدن گذشته با خود داشته باشد، منحیث منبع الهام و آرامش از آن در جهت انکشاف ملی استفاده نمایند.
مفکورۀ ایکو توریزم برای اولین باردر اواخر سال 1359 هـش (1980) میلادی در امریکا شمالی به وجود آمدو فعلاً اصلاح ایکوتوریزم به طور وسیع در دایرۀ تحفظ طبیعت و توریزم به کار می رود. (راهبرد های انکشاف اقتصادی- تحفظ محیط زیست در افغانستان غلام محمد ملکیار 1397 هـ ش)
در قرن حاضر، توریزم را منبع عایداتی برای اقتصاد دانان می شمرند، سیاحت یاگردشگری آنچنان در انکشاف همه جانبۀ کشورها اهمیت یافته که اقتصاددانان از آن به عنوان صادرات نامریی یادمیکنند که به عنوان بخش مهمی در اقتصاد جهانی خودنمایی میکند. روندرو به رشد تقاضا و پذیرش طبیعت گردان وگردشگران درایکوسیستم های شکننده وآسیب پذیرکوهستانی افغانستان به خصوص مناطق مرکزی و شرقی آن طی سال های اخیر و عدم داشتن پروگرام مدون برای توریزم اینگونه مناطق لزوم توجه خاص به ایکو توریزم را تشدید می نماید. مقالۀ پیش رو با استفاده از روش توصیفی ضمن معرفی توریزم با هدف بررسی قابلیت ها ومحدودیت های ایکوسیستم های آن وتدوین بهترین استراتیژی درجهت رونق و بهبود عملکرد مدیریت وجذب توریزم درکشور به خصوص ولایت هرات به هدف انکشاف اقتصاد ملی صورت گرفته است.
نتایج حاصل از تحقیق نشان میدهد: درحال حاضرشرایط رو به بحران نیست، اما تهدیدها، فرصت ها و قوت های منطقه راتحت الشعاع خود قرارداده که برای بیرون رفت از این تنگنا، امکانات باالقوه را به باالفعل رسانده و با پلان مشترک وزارت های های زراعت، انرژی و آب و اطلاعات و فرهنگ ومدیریت، ایجاد انگیزه کرده تا بتوان به بهترین نحو از تخریب وضعف توریزم و استفادۀ پایدار از منابع طبیعی در جهت رفاهیت، بلند برده سطح اقتصادی و معرفی تمدن کشور مان به جهانیان اقدام نمود.
در این راستا لازم است تا منابع طبیعی (جنگلات، علفچرها، ساحات حفاظت شده ،حیات وحش و سایرساحات ایکولوژیکی) که از جمله منابع با ارزش کشور می باشد، از لحاظ اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و محیط زیستی دارای اهمیت بوده و معیشت بیشتر از 79 فیصد مردم دهات متکی به آن میباشد. (دانستنی های محیط زیستی عبدالباقی احمد زی 1387) این منابع از جمله ثروت های ملی بوده، موجودیت و ابقای تمامی ایکوسیستم های دیگر مانند آّب، خاک و تنوع حیات، سلامتی محیط زیست، معیشت جوامع محلی و رشد عواید ملی وابسته به حفظ و تنظیم این منابع میباشد که طی سال های متمادی به دلیل جنگ های داخلی، استفاده بی رویه و بیش از حد صدمه دیده و ضرورت مبرم برای تنظیم و حفاظت آن میباشد؛ زیرا تنظیم جنگلات،آّبریزه ها،علفچرها، نباتات طبی وحشی، و ساحات با ارزش ایکالوژیکی با استفاده از شیوه های مناسب جهت حفاظت پوشش نباتی، آب و خاک، جلوگیری ازتوسعه صحرا، حفظ بیلانس و خدمات ایکالوژیکی، انکشاف اقتصاد سبز وکاهش خطرات تغیراقلیم که منتج به انکشاف سکتور زراعت و مالداری، ایجاد زمینه کاریابی، افزایش عاید مردم دهاتی و کوچی، کاهش فقر و تأمین مصونیت غذایی می گردد.
اصطلاحات: ایکو توریزم- ایکو سیستم- ایکالوژی- پایداری منابع طبیعی- اقتصاد سبز- تغیر اقلیم- تنوع زیستی
مقدمه:
به منظور پايداري توریزم، بايد در چارچوب ظرفيت هاي بارز نواحي مختلف و با در نظرگرفتن محدوديت هاي كه در تغيير نظام زيستي قابل توجه است، پلان منظم ارائه كرد، زیرا حفاظت از تنوع زيستي باعث تقويت توریزم مي شود.
از اینکه توریزم به عنوان بزرگترين منبع عاید اسعاری و کاریابی براي بسياري از كشورهاي در حال انکشاف به شمار مي رود (تمركز آن بر روي محيط هاي طبيعي قرار دارد.) مي تواند دستاوردهاي اجتماعي- اقتصادي مثبتي در بر داشته باشد، گاه به دليل عدم كنترول صحيح منابع طبیعی، ایکو توریزم يكي از عوامل مهم تخريب محيط زيست عنوان مي شود كه مي تواند منجر به از دست دادن هويت و ارزش هاي منابع طبیعی و فرهنگ هاي كهن گردد.
منابع طبيعي در واقع نعمت هايي هستند كه توريست ها را جذب خود مي كنند. ولي به هر حال اين نكته حائز اهميت است كه فشار ناشي از فعاليت هاي بي رويه و كنترول نشدۀ توريست ها بر تنوع محیط زیستی شكننده، باعث تسريع و تشديد از بين رفتن منابع طبیعی مي شود.
برخي بر اين عقيده اند كه تقويت توریزم منجر به متلاشي شدن تنوع محیط زیستی در طبيعت و با كاهش منابع طبيعي، جذابيت هايي كه زيربناي ایكوتوريست به حساب مي آيند، دچار ركود مي شوند.
در اینجا لازم می افتد تا مدیریت ایکو توریزم را تقویت کرد و هر روز بر عوامل پایداری و جلوگیری از تخریب جاذبه های توریستی پلان و مدیریت کاری جدید را خلق کرد تا از یک سو باعث تقویت پایداری منابع طبیعی گردد و از جانبی صنعت و عاید توریستی ازدیاد یابد و جز پلان های انکشافی دولت به شمار می رود.
با توجه به گستره فعالیت های صنعت توریزم در سایر حوزه های فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی، این صنعت می تواند به عنوان یکی از مؤثرترین بخش ها در رشد و توسعه اقتصادی ایفای نقش کند؛ زیرا صنعت توریزم، فرصت تولید، ظرفیت کاریابی، کاهش فقر و منبع عایداتی را برای کشورها به همراه دارد که این امر به طور مستقیم، غیر مستقیم و القایی در شاخص های اقتصادی ملی تأثیر می گذارد، اگر از ظرفیت ها و فرصت های بیشماری که در این صنعت وجود دارد به خوبی استفاده شود، حجم بالایی از درآمدهای کشور را می توان از این صنعت تأمین کرد. توریزم يك منبع عایداتی و کاریابی مهم به شمار مي آيد. سیاحتی كه بر پايه محيط زيست طبيعي (ایكوتوریزم) بنا شده، بخش حياتي و روبه رشد صنعت توریزم است. علي رغم اثرات منفي، اين واقعيت وجود دارد كه توریزم بخش عظيمي از عاید هر كشور را به وجود مي آورد و فعاليت هاي متكي به طبيعت با سرعت در حال رشد است و منافعي كه از حفاظت تنوع زيستي و استفاده پايدار از مؤلفه هاي آن حاصل مي شود، دلايل قابل توجهي دارد.
تعریف: ایکوتوریزم، Ecological Tourism است . Ecology به معنای محیط شناسی بوده و در نتیجه می توان آن را به سیاحت طبیعی، سفر به دامن طبیعت وتوریزم سبز یاد کرد.
اصطلاح ایکوتوریزم در قاموس میراث های طبیعی، فرهنگی کشور به مفهوم طبیعت گردی است.
اهمیت ایکو توریزم در انکشاف اقتصاد ملی:
يكي از اين منافع ایکو توریزم و اهمیت آن در انکشاف ملی همانا عایدات مستقيم است كه از طريق ماليات ها و حق الزحمه ها به دست مي آيد. از سوی پرداخت هاي داوطلبانه جهت استفاده از منابع ایکولوژی به رشد اين منافع كمك مي كند. اين عايدات مي تواند در راه ترميم و حفاظت نواحي مختلف طبيعي هزينه شوند و يا به عنوان كمك توریزم در انکشاف اقتصادي مورد استفاده قرار گيرند. از جمله مي توان به مقوله مهم کاریابی اعم از ترجمان، دریور، هوتلداری، تکت های اماکن، فروش صنایع دستی، فروش نشرات آثار هنری چهره دستان کشو.ر مان، تبادلۀ آثار تاریخی، فرهنگی و ادبی و فروش تولیدات داخلی اشاره كرد.
ایکوتوریزم پايدار مي تواند نگهداري و حفاظت از تنوع زيستي را بهبود بخشد، به خصوص موقعي كه مردم محل به طور مستقيم با مسوولان مربوطه رابطه نزديك تري پيدا كنند. اگر مردم محل، از يك مؤسسه توريستي به طور مستقيم، عايدي دريافت كنند، ارزش ده و قریه و یا همان شهر بيشتر درك می گردد و ذخاير طبيعي را منبع عاید خود مي بينند كه اين به بهبود وضعيت حفاظت آن مي انجامد. البته با روش مشارکت مردمی بر اساس قانون جدید مشارکت عامه و خصوصی.
علاوه بر اين، ایکوتوریزم پايدار به عنوان فرصتي بزرگ غنائی معنوی جامعه در جهت آگاهی، معلومات و آموزش حفظ ارزش های فرهنگی و ایکولوژی محسوب مي شود كه باعث ارتقاي داشته های علمی و تحقیقی نسبت به تنوع محیط زیستی و ذخاير علمی از طبیعت مي شود. مزيت ديگري كه مي توان به آن اشاره كرد؛ تقويت زمينه هاي جهت انگيزه بخشيدن به ابقاي هنر و صنايع کشور مان است که خود جز انکشاف اقتصاد ملی به شمار می رود.
با توجه به نقش اقتصادی ایکوتوریزم ، در استفاده از ذخاير پايدار زيستي و تنوع آنها، مي توان علل تخريب انواع مختلف را مورد بررسي قرار داد و به دو بخش صدمات محيطي و اجتماعي- اقتصادي تقسيم كرد كه عموماً بخش دوم آن به بوميان ( مردم محل، حیوانات، پرندگان و آبزیان) تحميل مي شود. البته اندازه گيري و بررسي دقيق چنين آسيب هايي به ذخاير زيستي بسيار دشوار است، حداقل داراي همان اهميتي هستند كه اگر مهم تر از آسيب هاي محيطي در درازمدت نباشند، برابرند.
شیوه ها و طرزالعمل های معقول توریزم یا سیاحت که در انکشاف و اصلاح جامعه فقیر دهات سهم گرفته و در تأمین روحیۀ حفاظت محیط زیست و میراث های فرهنگی رول دارد.
تاثیرات صنعت توریزم بر ایکو سیستم:
استفاده مستقيم از منابع طبيعي، اعم از منابع قابل جايگزين يا غيرقابل جايگزين، به جهت فراهم آوردن تسهيلات توريستي، يكي از مهم ترين صدمات مستقيم ایکوتوریزم است. استفاده از زمين براي اسكان و ديگر تداركات زيربنايي مانند: انتخاب محل، استفاده از مواد ساختماني و ... همگي از عوامل اساسي هستند؛ جنگل زدايي و استفاده بي رويه از زمين باعث فرسايش و زوال و در نتيجه، از دست دادن تنوع حیات در ایکو سیستم منجمله نباتات طبی و علوفه فرش نباتی می گردد.
تاثیر دیگر صنعت توریزم بر ایکوسیستم امكان صدمه مستقيم به تركيب به تنوع نباتی و حیوانی كه ناشي از رفتارهاي نادرست و فعاليت هاي توريستي غيرمتعارف است، می باشد (براي مثال دریوری بالای علفچر ها، کندن نباتات طبی، شکار حیات وحش و گرندگان، ماهیگیری غیر قانونی و ... باعث صدمه در ایکو سیستم شده که باید تمام ریسک ها را پیشبین شده و مدیریت کرد.
از این رو، جذب توریزم به مناطق ساحلي و كوهستاني سال هاي زيادي مي گذرد. ضايعاتي كه اين گونه توريست ها بر منابع طبيعي وارد كردند بسيار متنوع و بيش از اندازه می باشد؛ فرسايش و آلودگي ناشي از ساخت و سازهاي مسيرهاي پياده رو، پل هاي ساخته شده بر فراز كوه هاي بلند، کمپ های توريستي، خانه هاي موقت و هوتل ها، نمونه هاي بارز اين ضايعات هستند. برخي توريست ها نيز با رعايت نكردن فرهنگ طبيعت، آسيب زيادي به آن وارد مي سازد. از عمده ترين دلايل آسيب شناسي اين اماكن مي توان؛ عدم پلان مدیریتی مناسب، رفتار غيرمسئولانه برخي توريست ها وعرضه کننده گان خدمات توریستی، فقدان آموزش كافي و عدم آگاهي از عواقب تخريب را برشمرد.
آنچه باید در انکشاف ملی توجه شود، همانا بحث ایکو توریزم پایدار است که با محیط زیست سازگار باشد و به تخریب منابع طبیعی و کاهش آن ها منجر نشود؛ با آموزش و یاد گیری برای کلیه طرف ها دخیل اعم از مردم محلی، ایکوتوریزم ها، مسوولین دولتی، متصدیان صنعت توریزم و... همراه باشد و منابع بلند مدت جامعه محلی را از طریق محافظت مستمر از منابع طبیعی تأمین کند. به این ترتیب در ایکو توریزم پایدار علاوه بر حفظ محیط زیست و تحقق اهداف اجتماعی- اقتصادی- محیط زیستی- فرهنگی نیز توجه شود. (توسعه پایدار شمس سادات تهران 1393)
گاهی هم در کنار دریا ها و رود خانه ها توریست ها با مصرف بالاي آب وتوليد زباله منحیث یک معضله محیط زیستی باقی می ماند و در نتيجه، با از دست دادن برخي انواع ماهی ها، نباتات و پرندگان کنار رود خانه ها و دریا و یا فاضلاب هوتل ها و سایر منابع جذب توریست باعث الودگی آب ها و منابع طبیعی کنار دریا ها می گردد.
انتقال فرهنگ توریست هم در صورت که مدیریت نشود باعث تقلیل ارزشهلای معنوی اجداد مان و یا همان فرهنگ اصیل مان نیز شده می تواند.
سرمایه گذاری در عرصه توریزم و دوران دادن سرمایه بر اقتصاد ملی اگر مدیریت نشود، تاثیر منفی بر ایکو توریزم بجا می گذارد، مثلاً ساختمان های مدل بلند در بین منابع طبیعی، احداث سونا ها و حوض های آب بازی که منتج به آلودگی منابع طبیعی و در نهایت تخریب منابع طبیعی توریستی و یا همان ایکو توریزم است که به آن سرمایه گذاری شده بود، می گردد.
دانستنی های فرهنگی به ما می آموزاند که چگونه تا در محیط ماحول خود قادر به زندگی با هدف باشیم؛ به طور مثال: نسل های ما قبل به جمع آوری نباتات و شکار حیوانات توانسته اند به حیات خود و حفظ منابع طبیعی ادامه دهند و امروز نسل های جدید هم باید به فکر آینده گان باشند تا آنها هم از منابع طبیعی و ارزش های تمدن های گذشته گان خویش بهره برده و در رفاهیت اجتماعی زیست نمایند. ( گامی به سوی محیط زیست انجینر وکیل احمد بارک 1386)
در نهایت لازم است تا براي تقويت هرچه بيشتر توریزم و تاثیرات مثبت آن بر ایکو سیستم يك پلان جامع و مديريت پايدار را ایجاد کرد تا بتوان ایکوسيستم هاي زميني، دريايي، ساحلي و كوهستاني را مراقبت نمود و فرهنگ ترويج و حمايت از تنوع زيستي را بنيان نهاد.
صنعت توریزم در افغانستان:
افغانستان با داشتن تمدن و پیشینۀ تاریخی اش و مناظر دلچسپ افغانستان سالانه نزدیک به یک میلیارد افغانی از رهگذر توریزم بهدست میآورد. توریست های خارجی میتوانند از۱۲ ولایت کشور که بیش از ۲۰۰ بازماندۀ باستانی دارند، دیدن کنند. سالانه ۱۰۰ هزار ویزۀ توریستی به کشورهای خارجی صادر میشود. اهمیت فوق العاده اقتصادی و فرهنگی صنعت توریزم باعث شد که در سال 1975، سازمان جهانی توریزم در شهر مادرید اسپانیا تأسیس شود و افغانستان نیز به عنوان کشوری دارای تمدن باستانی و برخوردار از جاذبه های ایکو توریزم، در سال 1344 شمسی عضویت این سازمان را به دست آورد و در سال 1327 افغانستان اداره گرحندوی را نیز بنیاد نهاده بود.
این کشور به علت برخورداری از جاذبه های با ارزش ایکوتوریزم، در بخش های مختلف چون تنوع اقلیمی، ارزش های تاریخی، طبعیت زیبا، غنای فرهنگی و باستانی از سال های متمادی توجه سیاحان بین الملی را به خود معطوف داشته و گفته میشود که یک سال پس از عضویت افغانستان در سازمان جهانی توریزم، نخستین گروه از توریست ها که شمار آنان به 621 تن میرسید، از کشورهای مختلف بودند، به افغانستان آمدند و به نقاط دیدنی افغانستان سفر نمودند.
در حال حاضر بسیاری از سیاحین و توریست ها علاقهمند دیدار از چند ولایت کشور، از جمله کابل، بدخشان، بامیان، هرات، قندهار، تخار، کاپیسا، بغلان، غور، سنمگان، غزنی،لوگر، نورستان، کنر، و بلخ اند؛ در جاهایی که بیش از ۲۰۰ مکان تاریخی و بازماندۀ باستانی وجود دارند. (طلوع نیوز 28 میزان 1395)
ساحات ایکو توریزم در افغانستان:
خوشبختانه افغانستان یک کشور زیبا و دارای مناظر زیبای طبیعی است و از نگاه ایکو توریزم و جاذبه های سیاحتی و همچنان آبده های تاریخی می باشد که عمده ترین آنها عبارت اند از :
- بندامیر اولین پارک ملی کشور که در طول سال، دارای ابعاد گوناگون ایکوتوریزم است. بند امیر در سال ۱۳۸۸ شمسی به عنوان نخستین پارک ملی افغانستان اعلام شد. نمای بندامیر در تابستان موقع گردش و سیاحت ، تفریح و میله تابستانی است. در این فصل سال، قایقرانی و شنا در آب سرد، عمیق و پاک اهمیت آن را دوچندان میکند؛ همچنان توریست ها در این ساحات دیگر مانند کوپروک، سبزایل، قلعه جعفر، جاروبکشان و دیگر مناطق دیدنی در اطراف بندامیر بزنند و از نعمتهای طبیعی آن لذت ببرند؛ در ایام سرد زمستان بند امیر یخ میبندد. آبشارهای این بند مملو از یخهای بلند و کوتاه، فضا را بیش از پیش دیدنیتر میسازد؛ ماهی گیری، اسکی و برخی بازی های دیگر زمستانی در این محل رایج یافته و در ک مردم بامیان آمادگی کلی برای مهمان نوازی در ایام تفریح و میله سیاحین دارند. محیط زیست افغانستان غلام محمد ملکیار 1383
- واخان منحیث دومین پارک ملی افغانستان از اهیمت خاص ایکو توریزم برخوردار است؛ ساحات جذاب طبیعی واخان، مناطق پامیر های کوچک و بزرگ، کوه نه شاخ، بلند ترین قلۀ افغانستان با ارتفاع ۷۸۹۲ متر و یخچال های طبیعی را که سرچشمۀ رود آمو است، در خود جا داده است که نیاز به سرمایه گذاری به منظور حفاظت و پایداری منابع طبیعی و بلندبردن معیشت مردم محل، دارد تا تحول در اقتصاد مردم محل به میان آید حیات وحش واخان مانند مارکوپولو، پلنگ برفی، بز اوریال وغیره که نسل برخی از این جانوران در حال انقراض است، از خصوصیات دیگری است که به واخان از رهگذر محیط زیست ارزش بیشتر می دهد. با این انکشاف جدید، شکار این حیوانات در واخان منع می شود؛ واخان و پامیر پیش از این نیز ساحۀ جذاب برای سیاحین خارجی بود.
- دشت ناور سومین پارک ملی افغانستان در ۵۵ کیلومتری شهر غزنی حدود ۷۰ هزار هکتار زمین مساحت دارد که مساحت بند طبیعی آب آن حدود ۳۵۰۰ هکتار می باشد.شواهد تاریخی به دست آمده از این ساحه نشان می دهد که انسان های ماقبل تاریخ در اطراف دشت ناور اقامت داشته اند؛ دشت ناور با داشتن یک بند آب طبیعی که حدود ۶۰ کیلومتر بر ۱۵ کیلومتر مساحت دارد، زیستگاه مهم بیش از ۳۰ نوع پرندۀ کمیاب از جمله انواع مختلف مرغابی ها و پرندگان مهاجر می باشد؛ دشت ناور در ولایت غزنی به خاطر به خاطر مراقبت بیشتر از تنوع حیات وحش و پرندگان به عنوان ساحۀ حفاظت شده طبیعی اعلام شده است؛ این ساحه یکی ازکهن ترین مکان های زندگی انسان های اولیه درافغانستان بوده که از جمله ذخیره گاه های مهم حیات وحش و پرندگان کمیاب مهاجر به خصوص قاز حسینی محسوب می شود. به منظور حفاظت بهتر از دشت ناور و نادرات آن، لازم است تا این ساحه به حیث ساحۀ حفاظت شده مبدل گردد. صدا آشنا 7 ثور 1394
کول حشمت خان چهارمین پارک ملی افغانستان یکی از تالاب های زیبای افغانستان است که در جنوب شرق شهر کابل قرار دارد و تا سال 1359 در حدود 30 هزار پرنده مهاجر که به حدود 157 نوع میرسیدند، مانند فلامینگو، درنا و انواع غاز در این تالاب زندگی میکردند، نباتات این تالاب از نوع آبزی بوده و نیزارهای فراوانی دارد که در دامنه کوه «شیر دروازه» و «بالاحصار» تاریخی کابل قرار داشته و بسیار دیدنی است.( غنی مدقق)
- برعلاوه این ساحات در تمام نقاط افغانستان ساحات ایکوتوریزم موجود است که بنابر عدم امکانات بودجوی و نبود امنیت در ساحات کمتر توجه شده که با تأمین امنیت می توان ساحات بیشتری در اطراف و اکناف کشور شامل لست ایکو توریزم نمود.
جاذبه های ایکو توریزم ولایت هرات:
ولایت هرات در غرب افغانستان نیز ساحات جاذبه توریستی و گردشگری دارد که برخی از این ساحات عبارت اند از :
پارك تخت صفر:
این پارک در شمال شهر هرات و ارتفاعات کوه متصل به زنجیر گاه این شهر، باغی بزرگ و تفریحگاهی بی نظیر به چشم می خورد که زیبای طبیعی و تاریخی اساس گذاری آن به زمان امپراتوری تیموری ها بر می گردد که داستان عشقی آن از دلباخته گی امیران ودختر صفر گاوچران از محلۀ زاغان قصه دارد، یکی از بزرگترین و سر سبز ترین باغ ها و پارك های شهرهرات می باشد. امكانات بسیاری در این مجموعه برای رفاه مسافران و گردشگران گرد هم جمع شده است.
پل مالان
:
در ساحۀ قریۀ مالان ولسوالی گذرۀ هرات بالای دریای هریرود واقع شده که آهنگ شاد و معروف ( سر پل مالان دختردیدم...) بیانگر جای گردش و سیاحت آن می باشد.
تاریخ ساخت آن را همزمان با پیدایش هرات و به قبل از اسلام می رسد. پلی با 22 زیر گذر و 240 متر طول كه سال ها مسیر ارتباطی بین هرات و قندهار بوده است رخی حکایت هایی که در مورد ساخت پل تاریخی مالان وجود دارد، شنیدنی است. بر اساس یکی از این حکایات، پیش از ظهور اسلام، دو خواهر مومن زرتشتی مذهب، به نام های بی بی حور و بی بی نور که مرغداری داشته اند، از تخم مرغ برای ساخت پل مالان استفاده کردند. این روایت می گوید آن دو، در زمان ساخت پل مالان، در ملات و مصالح ساختمانی آن، تخم مرغ اضافه کردند تا زمانیکه پل مالان ساخته می شد آنها با استفاده از تخم مرغ در ملات یا همان مواد ساختمانی آن زمان، برای مقاوم ساختن پل در مقابل طغیان آب، مقاوم شود.
مقبره خواجه عبدالله انصاری:
آرامگاه خواجه عبدالله انصاری فرزند ابو ایوب انصاری از یاران پیامبر اسلام (ص) در شمال شهر هرات یکی بنا های تاریخی و تفریحی سیاحان و گردشگران می باشد که منظرۀ سبک هنری ساختمان و ساحات سبز با چشمه آب آن جاذبۀ خاص ب] محل داده است. آرامگاه عارفی وارسته كه نزد مسلمانان و به خصوص اهالی محلی شهر هرات از احترام بالایی برخوردار است. این عارف و استاد اخلاق در سال 396 هجری قمری در زمان سلطنت آلب ارسلان سلجوقی به دنیا آمد و در سال 481 هجری قمری در گازرگاه هرات درگذشت. آرامگاهی زیبا كه در دل كوه های شهر هرات قرار گرفته است.
مسجد جامع هرات:
مسجد جامع هرات قدیمی ترین مسجد این شهر به حساب می آید. بنای اولیه این مسجد را در سال 597 غیاث الدین غوری بنا نهاد ولی موفق به اتمام آن نشد. در سال 1202 میلادی جسد غیاث الدین زیر گنبد این مسجد مدفون شد. این مسجد در زمان تیموریان به پایان یافت و از آن به بعد به دلیل شرایط جغرافیایی و سیاسی تاكنون بارها بازسازی شده است.
مقبره خاتم الشعرا جامی:
در شمال غرب شهر هرات آرامگاه شاعر، عارف، موسیقیدان و صوفی نام دارافغانستان به نام نورالدین عبدالرحمن بن احمد معروف به جامی قرار دارد.گلدسته های بلند وخشتی این بنای تاریخی و زیبا از فاصله دور نیز به چشم می خورد. دیواره های بیرونی این بنا با كاشی كاری های هنرمندانه ای پوشیده شده و نشان از آرامگاه شخصیتی بزرگ و صاحب احترام در این منطقه می باشد که از نظر توریستی و فرهنگی از ارزش خاص این مکان برخوردار است.
ارگ هرات:
از بزرگترین و شاخص ترین اماكن تاریخی در شهر هرات می توان به قلعه اختیار الدین یا همان قلعه اسكندر مقدونی كه به ارگ هرات شناخته می شود اشاره كرد. بر روی برج های این قلعه می توان آثار و هنر دوره تیموریان را كه با كاشی كاری های زیبا به نمایش كشیده شده است را به نظاره نشست. قدمت این قلعه تاریخی را هزار سال قبل از میلاد مسیح می دانند که ارزش تاریخی، سبک معماری و فرهنگی آن در سطح منقطه از ارزش بالای برخورد می باشد.
آرامگاه خواجه غلطان:
شیخ یحیی بن عمار سجستانی معروف است به خواجه غلطان ولی؛ وی از بزرگان و خوبان این دیار بوده است. آمده است كه در زمان ورود شیخ یه این دیار به دلیل اینكه خاك هرات آرامگاه بزرگان و اندیشمندان بسیاری بوده است، خواجه غلطان بجای پای نهادن به این خاك خود را تا شهر بر روی زمین غلطانیده است. مردم این محل اعتقاد دارند كه با دراز كشیدن بر روی سنگی در این مكان و بستن چشم ها و غلطیدن به حاجت خود می رسند که جاذبۀ خاص به آن آبده داده است.
مصلی هرات:
منار ها یا مصلی هرات در منطقه باستانی نزدیک به دامنۀ کوه سعید مختار در محلی موقعیت دارد. این محل در زمان امپراطوری تیموری ها در اواسط قرن هشتم الی قرن دهم هجری آباد شده است که به گفته مورخین عهد رنسانس هرات در این دوران بوده است. گوهر شاد بیگم و همسرش شاهرخ میرزای تیموری برای اولین بار در ۸۲۰ هجری قمری-اواسط قرن نهم هجری قمری- این مجتمع دارای 10 منار و نه ساختمان دارد که شامل: مدرسه گوهرشاد، مسجد جامع گوهرشاد،مدرسه سلطان حسین بایقرا،خانقاه سلطان حسین بایقرا، مسجد جامع امیرعلی شیرنوایی، دارالحفاظ دارالشفا، خانقاه اخلاصیه و مدرسه اخلاصیه بود. بخش اعظم طرح در زمان حیات گوهر شاد بیگم بنا شد و پس از مرگ وی درسال۸۶۱( هـ ش، سلطان حسین میرزا کارهای باقی مانده را تکمیل کرد و مجموعه مصلی را با درختان کاج، صنوبر و سرو تزئین کرد. مصلی های هرات پنج پایه بوده که هر کدام آن ها به دوره های متفاوت تاریخ ما ارتباط دارند؛ مصلی اول را سلاطین کرت هرات بنا نهاده بودند؛ مصلی دومی را امیر تیمور کورگانی ساخته و مصلی سوم یاد گار عهد شاهرخ میرزا و چهارمی مربوط به دوران سلطنت سلطان حسین بایقرأ است که از جمله معماری های شهکاری های تیموری ها به حساب می آید و اکنون در نظر است تا این آبده ها ترمیم و منحیث جذابه های توریستی حفظ گردد. مجلۀ دوربین 21 حمل 1397
باغ ملت هرات:
تفریحگاهی در دامنههای سفیدکوه پارک ملت بهترین پارک شهر هرات است و روزانه تعداد زیادی از گردشگران و شهروندان هرات به اینجا میروند و از هوای آزاد و محیط آرامشبخش آن لذت میبرند.
پارک ملت بهترین پارک تفریحی شهر هرات است و روزانه تعداد زیادی از گردشگران و شهروندان هرات به اینجا میروند و از هوای آزاد و محیط آرامشبخش آن لذت میبرند. دوربین 23 دلو 1396
ولسوالی چشت شریف در ۱۶۰ کیلومتری شرق هرات واقع شده است. موقعیت آن، از جنوب به ولسوالی تولک(غور)، از شرق ولسوالی شهرک ولایت غور، از شمال ولسوالی قادس ولایت بادغیس، و از غرب ولسوالی اوبه ولایت هرات میباشد.
ولسوالی چشت فعلی؛ ابتدا بنام (کنزور) یاد میشد و بعد از آمدن ابو اسحاق شامی به افغانستان بنام (چشت) مسمی شده است، پیشینه تاریخی ولسوالی چشت به بیش از ۹۷۰ سال میرسد. این ولسوالی از ولسوالیهای مهم هرات است که علاوه بر بند سلما (بند دوستی افغانستان و هندوستان)، معدن مهم سنگ مرمر نیز در آن واقع شده است.
این ولسوالی به دلیل آنکه در کنار دریای هریرود واقع شده، از جمله ولسوالیهای زراعتی و حاصلخیز است که زمینهای آن دو فصل (گندم و بعد از آن ماش) کشت میدهد و این ولسوالی مرکز طریقه چشتیه نیز میباشد که خانقاه شریف محل عبادت سلسله چشتیه در آن واقع شده و مرقد سلطان مودود چشتی از بنیانگذاران سلسله چشتیه نیز در آنجا وجود دارد.
ولسوالی چشت شریف به دلیل وجود زیارتگاه و خانقاه چشتیه، رود هریرود و بند سلمایی که بر روی این رود قرار دارد از شهرت بسیاری برخوردار است.
بند سلما در چشت، بزرگترین پروژه کشور هندوستان برای بازسازی افغانستان است که به ارزش ۳۰۰ ملیون دالر احداث شده است. طرح این بند در زمان دولت محمد داوود خان، نخستین رئیس جمهور افغانستان در سال ۱۹۷۶ برمیگردد. روند ساخت این بند که به دلیل درگیریها در افغانستان متوقف شده بود، بار دیگر در سال ۲۰۰۵ آغاز شد و در ماه جوزا سال ۱۳۹۵ به بهرهبرداری رسید.
و به صورت کل هرات در ساحات پل هاشمی،پشتون پل، دهن غارکرخ، ملا ناسپنج گذره، چشمه اوبه، رود گز، کبگان پشتون زرغون، رباط پی زنده چان، کوه های غوریان، گلران و کهسان، جنگلات کشک کهنه، دامنه های رباط سنگی، دره ها، جنگلات سبز خنجک شیندند، بازار قدیمی، آبده های تاریخی سبک معماری شهر کهنه، پارک های تفریحی هرات و سایر جاذبه های توریستی هرات شرایط را برای ایکو توریزم مساعد ساخته می تواند و با تأمین صلح سراسری این پروسه با جلب سرمایه ها به یک صنعت خوب مبدل شده می تواند. دوربین 25 حمل 1396
نیاز ها:
- با درنظرداشت اهمیت و مشکلات موجود درراستای حفاظت و تنظیم منابع طبیعی، لازم است با مقررۀ مشارک جنگلات و مقررۀ مدیریت بهتر در حفظ نباتات طبی و علفچر ها روی دست گرفت و از این طریق در راستائی پیاداری منابع طبیعی و زمینه سازی سیر و سفر به دامن طبیعت را برای توریست ها و سیاحین مساعد ساخت؛
- در مسیر های رفت و آمد با تصب علایم ترافیکی خاص و رهنمود های حفظ منابع طبیعی اعم از شکار، تخریب جنگلات و نباتات طبی و ... و آبده های تاریخی اقدام گردد ؛
- نقاط وصل جاذبه های تاریخی و طبیعی با شهر های بزرگ قیر ریزی گردد؛
- ایجاد عملکرد های خدماتی همانند رستورانت،فروشگاه های متعدد و سالون های فرهنگی نیاز است؛
- از آلودگی های نوری، صوتی و دود جداً نظارت به عمل آید؛
- ایجاد سیستم انترنتی ساحوی غرض تأمین ارتباطات و تشویق توریست ها و گردشگران؛
- ایجاد فضای مناسب برای توریست ها اعم از تفریحی، صحی، ترانسپورتشن، خدماتی و ... .
راهکار های آینده:
- انجام سروی های ساحوی از منابع طبیعی، آبده های تاریخی و جاذبه های توریستی ؛
- ایجاد شبکۀ هماهنگی در جهت جلوگیری از تداخل وظیفوی بین ادارات دولیتی ؛
- کته گوری و تقسیمات ساحات نظر به نوع جذابۀ توریستی ؛
- ایجاد سیستم دیتابیس معلوماتی برای توریست ها و میزبان ها در هر ولایت ؛
- وزارت های ذیربط پروژه های مربوطه خویش را در بخش پایداری منابع طبیعی، توسعه ساحات سبز، باز سازی آبده های تاریخی، ایجاد مارکت های توریستی، اعمار هوتل ها و سایر نیاز های توریستی ؛
- ترتیب یک پالیسی خاص از طرف دولت در جهت پایداری ایکو توریزم در افغانستان ؛
- ترتیب پروگرام ها کاری در هر وزارت خانه و ادارۀ مستقل در جهت تقویۀ صنعت ایگو توریزم ؛
- ایجاد شبکه های اجتماعی و رسانه ئی در جهت ایجاد مارکت توریزم ( جلب توریست ها در استفاده از صنایع توریستی کشور مان) ؛
- راه اندازی کنفرانس ها در سطح ملی و منطقوی در جهت معرفی داشته های معنوی و ارزش های طبیعی جاذبه های توریستی افغانستان؛
- توسعه تحقیقات علمی از طریق پوهنتون ها و مراکز علمی و اکادمیک در جهت معرفی بهتر ارزش های ایکو توریزم در افغانستان.
نتایج متوقعه:
- فعالیت های ایکوتوریستی تنها می تواند در مناطق حفاظت شده، صورت گیرد؛
- ایکوتوریسم مفهومی جامع و مبتنی بر رویکرد پلان شده شده توسط مقامات مرکزی و محلی را به خود می گیرد؛
- با ایجاد شبکه ارتباطی و مشارکتی می تواند به تداوم سفر به ساحات طبیعی و ابده های تاریخی را منحیث منابع عاید ملی زمینه سازی کرد؛
- داشتن یک استراتیژی دولتی در بخش ایکو توریزم زمینه را به پایداری منابع طبیعی و حفظ و رماقبت جذابه های توریستی مهیا ساخت؛
- از ظرفیت های موجود با توسعه ساحات سبز می توان در کاهش آلودگی ها و فرسایش خاکی و ذخیرۀ منابع آبی و در نهایت کنترول تغیر اقلیم خدمات شایانی انجام داد.
فهرست منابع
- (راهبرد های انکشاف اقتصادی- تحفظ محیط زیست در افغانستان غلام محمد ملکیار 1397 هـ ش
- ریاست گرحندوی وزارت اطلاعات و فرهنگ
- محیط زیست افغانستان غلام محمد ملکیار 1383
- گامی به سوی حفظ محیط زیست انجنیر وکیل احمد بارک 1386
- دانستنی های محیط زیستی عبدالباقی احمد زی 1387
- کتاب تاریخ هرات
- مجلۀ دوربین
- توسعۀ پایدار دکتر شمس سادات 1393
- اقتصاد در تنگنائی اکولوژی هروه کمف 1379
- مجلۀ کرنه عبدالولی مدقق 1381
این صفحه انترنتی حاوی معلومات محیط زیستی هرات و سایر ولایات افغانستان و مقالات و آثار نوشتاری انجنیر وکیل احمد بارک کارشناس امور محیط زیستی می باشد.